ვონგ კარ-ვაის კინოს ახსნა სიუჟეტით არასდროს არის საკმარისი. მისი ფილმები უფრო მეტად შეგრძნებებს გვიყვებიან, ვიდრე მოვლენებს - სიყვარულზე, რომელიც ვერ შედგა; ადამიანებზე, რომლებიც ერთმანეთს შეხვდნენ, მაგრამ სწორ დროს ვერ; ქალაქებზე, სადაც მილიონობით ადამიანი ცხოვრობს და მაინც შეიძლება სრულიად მარტო იყო. მის სამყაროში წვიმიანი ქუჩა, ნეონის შუქი, სიგარეტის კვამლი, რადიოდან მოსული სიმღერა ან საათის ისარი ზოგჯერ ისეთივე მნიშვნელოვანი ხდება, როგორც თავად პერსონაჟი.
ჰონგ-კონგელი რეჟისორი, სცენარისტი და პროდიუსერი ვონგ კარ-ვაი თანამედროვე კინოს ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ავტორია - რეჟისორი, რომელმაც რომანტიკის, მელანქოლიისა და მოგონებებისგან საკუთარი კინემატოგრაფიული ენა შექმნა. მისი ფილმები ცნობილია ფრაგმენტული თხრობით, გაჯერებული ფერებით, მუსიკით, შენელებული მოძრაობითა და დროის განსაკუთრებული განცდით.
შანხაიდან ჰონგ-კონგამდე
ვონგ კარ-ვაი 1958 წლის 17 ივლისს შანხაიში დაიბადა. ხუთი წლის ასაკში ოჯახთან ერთად ჰონგ-კონგში გადავიდა, სადაც მისი ბავშვობა ტსიმ შა ცუის ხმაურიან და მულტიკულტურულ გარემოში გავიდა. ოჯახის სხვა წევრებისგან დაშორებამ და ახალ ქალაქში ადაპტაციამ ადრეულ ასაკშივე შექმნა ის განცდა, რომელიც მოგვიანებით მისი კინოს ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცა - მონატრება იმის მიმართ, რაც უკვე გაქრა ან ჯერ არ მომხდარა.
კინოსადმი მისი სიყვარული დედასთან ერთად გატარებულმა საათებმა ჩამოაყალიბა. ისინი თითქმის ყოველდღე დადიოდნენ კინოში და ვონგის „კინოსკოლად“ იქცა ყველაფერი, რასაც მაშინ ეკრანზე ხედავდა - ჰოლივუდური ფილმები, ფრანგული და იტალიური კინო, იაპონური ფილმები, ტაივანური და ადგილობრივი ჰონგ-კონგური წარმოება. მოგვიანებით თავად რეჟისორი ამბობდა, რომ სწორედ დედამ ასწავლა მას კინო.
სანამ რეჟისორი გახდებოდა, ვონგმა გრაფიკული დიზაინი შეისწავლა და 1980 წელს ჰონგ-კონგის პოლიტექნიკურ კოლეჯში დიპლომი მიიღო. შემდეგ TVB-ის სასწავლო პროგრამაში მოხვდა და სცენარისტად დაიწყო მუშაობა. 1980-იან წლებში იგი არაერთი ფილმის სცენარზე მუშაობდა, მათ შორის პატრიკ ტამის Final Victory-სა და ჯეფ ლაუს Saviour of the Soul-ზე.
ეს პერიოდი მნიშვნელოვანია ერთი მიზეზით: ვონგმა კლასიკური ჰონგ-კონგური კინოს ინდუსტრიის შიგნით ისწავლა, როგორ მუშაობს ჟანრი - იმისთვის, რომ შემდეგ მისი წესები დაერღვია.
As Tears Go By - დასაწყისი
1988 წელს ვონგ კარ-ვაიმ პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმი, As Tears Go By, გადაიღო. ერთი შეხედვით, ეს არის ჰონგ-კონგური კრიმინალური დრამა - განგსტერები, ძალადობა და ქუჩის ცხოვრება. თუმცა უკვე აქ ჩნდება ის ვიზუალური და ემოციური ენა, რომელიც რეჟისორის შემოქმედებას შემდეგ ათწლეულებში განსაზღვრავს.
ფილმი ერთდროულად მკაცრი და რომანტიკულია: ძალადობრივი ქუჩის სამყარო - სიყვარული, სისუსტეს და ინტიმურობა. ენდი ლაუ, მეგი ჩუნგი და ჯეკი ჩუნგი ქმნიან პერსონაჟებს, რომელთა ურთიერთობებში ვონგი უკვე უფრო მეტად ემოციით ინტერესდება, ვიდრე ჟანრის ფორმულით.
ფილმმა კრიტიკოსების ყურადღება მალევე მიიპყრო და რეჟისორის დებიუტი კანის კინოფესტივალის Critics’ Week-ში შეირჩა.
მაგრამ ვონგის ნამდვილი კინემატოგრაფიული სამყარო შემდეგ ფილმში იბადება.
Days of Being Wild - მოგონებების პირველი არქიტექტურა
1990 წლის Days of Being Wild უკვე გაცილებით უფრო პერსონალური ფილმია. 1960-იანი წლების ჰონგ-კონგში განვითარებული ისტორია ადამიანების ურთიერთობებს, დაუკმაყოფილებელ სურვილებსა და წარმოშობის ძიებას იკვლევს.
აქ ვონგი პირველად აყალიბებს იმ მთავარ მოტივს, რომელიც მის ფილმებში მუდმივად დაბრუნდება: ადამიანის სურვილს, გაიგოს ვინ არის და საიდან მოდის, მაშინაც კი, როდესაც პასუხი შეიძლება იმაზე უფრო მტკივნეული აღმოჩნდეს, ვიდრე თავად კითხვა.
ფილმმა ჰონგ-კონგის Film Awards-ზე ხუთი მთავარი ჯილდო მოიპოვა და ვონგი ადგილობრივი კინოს ერთ-ერთ ყველაზე საინტერესო ახალ ავტორად აქცია.
Chungking Express - ქალაქის პულსი
1994 წელი ვონგ კარ-ვაის კარიერაში გარდამტეხი აღმოჩნდა. მან ორი სრულიად განსხვავებული ფილმი გადაიღო - Ashes of Time და Chungking Express.
თუ Ashes of Time ეპიკური, ნელი და თითქმის მითოლოგიური სამყაროა, Chungking Express ქალაქის სწრაფი გულისცემაა.
ფილმი ჰონგ-კონგის ღამის ქუჩებში, პატარა კაფეებში, პოლიციის განყოფილებებსა და სწრაფად მოძრავ ადამიანებს შორის ვითარდება. ორი ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი სიყვარულის ისტორია აქ შემთხვევით შეხვედრებს, მარტოობასა და იმ უცნაურ ინტიმურობას ეხება, რომელიც დიდ ქალაქში სრულიად უცნობ ადამიანებს შორის შეიძლება გაჩნდეს.
Chungking Express-მა ვონგ კარ-ვაის საერთაშორისო აუდიტორიას გააცნო და მისი სტილი გლობალურ კინემატოგრაფიულ ენად აქცია. მოგვიანებით ფილმისადმი აღფრთოვანება თავად კვენტინ ტარანტინომაც გამოთქვა.
ეს არის ვონგის კინო ყველაზე თავისუფალი ფორმით - დინამიური, სევდიანი, ირონიული, სექსუალური და მოულოდნელად ძალიან თბილი.
Fallen Angels - ქალაქის მეორე მხარე
1995 წლის Fallen Angels გარკვეულწილად Chungking Express-ის ბნელი სარკეა. აქ ჰონგ-კონგი კიდევ უფრო ღამის, კიდევ უფრო გაუცხოებული და აბსურდული ხდება.
დაქირავებული მკვლელი, მისი აგენტი, მუნჯი უცნობი და ადამიანები, რომლებიც ერთმანეთთან ფიზიკურად ახლოს არიან, მაგრამ ემოციურად მიუწვდომლები რჩებიან - ვონგი აქ კვლავ სიყვარულზე საუბრობს, თუმცა სიყვარულის პირდაპირი ფორმის გარეშე.
მის ფილმებში ადამიანები ხშირად ერთმანეთს ვერ ეუბნებიან იმას, რასაც გრძნობენ. ამიტომ მათ ნაცვლად ლაპარაკობს მუსიკა, სივრცე, მოძრაობა, ჩრდილები და კამერა.
Happy Together - სიყვარული, როგორც დაშორების ისტორია
1997 წლის Happy Together ვონგის ერთ-ერთი ყველაზე ინტიმური ფილმია. ბუენოს-აირესში გადატანილი ისტორია ორი მამაკაცის რთულ, ტოქსიკურ და მაინც ძლიერ ურთიერთობას მიჰყვება.
ფილმისთვის ვონგ კარ-ვაიმ კანის კინოფესტივალზე საუკეთესო რეჟისორის ჯილდო მიიღო - იგი პირველი ჰონგკონგელი რეჟისორი გახდა, რომელმაც ეს პრიზი მოიპოვა.
Happy Together-ში სიყვარული აღარ არის მხოლოდ რომანტიკული იდეა. ის ხდება დამოკიდებულება, ჩვევა, ტკივილი და ერთმანეთისგან გათავისუფლების შეუძლებლობა.
და სწორედ აქ იწყებს ვონგი კიდევ უფრო მკაფიოდ საუბარს თავის საყვარელ თემაზე: ზოგჯერ ყველაზე რთული არა ადამიანის დაკარგვა, არამედ იმის მიღებაა, რომ მასთან ერთად მომავლის დაკარგვაც მოგიწევს.
In the Mood for Love - კინოს ყველაზე ლამაზი მონატრება
2000 წლის In the Mood for Love ვონგ კარ-ვაის ყველაზე ცნობილი და ალბათ ყველაზე სრულყოფილი ნამუშევარია.
1960-იანი წლების ჰონგ-კონგი. მეზობლად მცხოვრები ორი ადამიანი - ჩოუ მო-ვანი და სუ ლიჟენი - აღმოაჩენენ, რომ მათი მეუღლეები შესაძლოა ერთმანეთს ხვდებიან. ამის შემდეგ მათ შორის განსაკუთრებული კავშირი ჩნდება.
მაგრამ ვონგი არ იღებს კლასიკური რომანტიკული დრამის გზას.
აქ თითქმის არაფერია პირდაპირ ნათქვამი.
სიყვარული მოძრაობს დერეფნებში, კიბეებზე, რესტორნებში, წვიმიან ქუჩებში. მეგი ჩუნგის კაბები, ტონი ლიუნგის მზერა, კამერის ნელი მოძრაობა და ნატ კინგ კოულის ესპანურენოვანი სიმღერები ქმნის სამყაროს, რომელშიც რაც არ მოხდა, იმაზე უფრო ძლიერია, ვიდრე ის, რაც მოხდა.
ფილმმა კანის კინოფესტივალზე ტონი ლიუნგს საუკეთესო მსახიობის ჯილდო მოუტანა, ვონგმა კი გრან-პრი მიიღო.
In the Mood for Love ვონგის კინოს არსს ყველაზე ზუსტად გამოხატავს: დრო გადის, ადამიანები იცვლებიან, მაგრამ ზოგიერთი მომენტი ჩვენში რჩება იმ ფორმით, როგორც პირველად მოხდა.
2046 - როცა წარსული მომავალში გადადის
2004 წლის 2046 გარკვეულწილად In the Mood for Love-ის გაგრძელებაა, თუმცა უფრო სწორად მისი ემოციური აჩრდილია.
ტონი ლიუნგის პერსონაჟი მწერალია, რომელიც მომავალზე წერს, მაგრამ სინამდვილეში საკუთარ წარსულშია ჩარჩენილი. აქ რეალობა და ფანტაზია ერთმანეთში ირევა; სასტუმროს ნომრები, მატარებლები, ქალები და მოგონებები ერთ დიდ მეხსიერების ლაბირინთად იქცევა.
2046-ში ვონგი ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვას სვამს: თუ წარსულის შეცვლა არ შეგვიძლია, რატომ ვაგრძელებთ მასში ცხოვრებას?
My Blueberry Nights - ჰონგ-კონგიდან ამერიკამდე
2007 წელს ვონგმა პირველი ინგლისურენოვანი ფილმი გადაიღო - My Blueberry Nights, ნორა ჯონსისა და ჯუდ ლოუს მონაწილეობით.
ფილმი ამერიკაში ვითარდება და რეჟისორისთვის ახალი ტერიტორიის აღმოჩენაა. თუმცა მისი მთავარი თემები უცვლელი რჩება: დაკარგული სიყვარული, მოგზაურობა, შემთხვევითი შეხვედრები და საკუთარი თავის თავიდან პოვნა.
ფილმი კანის კონკურსში მოხვდა. მიუხედავად იმისა, რომ ვონგის სხვა ნამუშევრებთან შედარებით კრიტიკულად ნაკლებად წარმატებული აღმოჩნდა, ის მნიშვნელოვანი ეტაპია მისი საერთაშორისო კარიერისთვის.
The Grandmaster - პოეზია მოძრაობაში
2013 წლის The Grandmaster ვონგის ერთ-ერთი ყველაზე ამბიციური ფილმია. ეს არის საბრძოლო ხელოვნების ოსტატის, იპ მენის ბიოგრაფიული ისტორია, თუმცა რეჟისორი კვლავ ადამიანურ ურთიერთობებზე, ღირსებაზე, დანაკარგსა და დროზე აკეთებს აქცენტს.
ტონი ლიუნგი კვლავ ვონგის სამყაროში ბრუნდება, ხოლო საბრძოლო სცენები თითქმის ქორეოგრაფიულ პოეზიად იქცევა.
ფილმმა ჰონგ-კონგის Film Awards-ზე 12 ჯილდო მოიპოვა და ოსკარის ორ ნომინაციაში მოხვდა - საუკეთესო ოპერატორული ნამუშევრისა და კოსტიუმების დიზაინის კატეგორიებში.
ვონგ კარ-ვაის კინემატოგრაფიული ენა
ვონგ კარ-ვაის განსაკუთრებულობა მხოლოდ მის ისტორიებში არ არის. მისი ფილმები ცნობადია პირველი რამდენიმე კადრიდანაც კი.
მისი მუდმივი თანამოაზრე, ოპერატორი კრისტოფერ დოილი და დიზაინერი/რედაქტორი უილიამ ჩანგი ქმნიან იმ ვიზუალურ სამყაროს, რომელიც დღეს ხშირად უბრალოდ „ვონგ კარ-ვაის სტილად“ აღიქმება. ნეონისფერი ქუჩები, სარკეებში დანახული პერსონაჟები, მჭიდრო კადრები, მოძრავი კამერა, გაჯერებული ფერები და step-printing-ის ტექნიკა მის კინოს თითქმის სიზმრის მსგავს გამოსახულებას სძენს.
მაგრამ მისი სტილის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი მაინც დროა.
ვონგი არ ჩქარობს. მის ფილმებში ადამიანები ხშირად იმეორებენ ერთსა და იმავე გზას, ერთსა და იმავე რესტორანში მიდიან, ერთსა და იმავე სიმღერას უსმენენ. თითქოს ცდილობენ, დროის დაკარგული ნაწილი ხელახლა იპოვონ.
ამიტომ მისი კინო ნაკლებად არის იმაზე, „რა მოხდა“ და უფრო მეტად — „რას ვგრძნობდით მაშინ?“
ფილმოგრაფია
რეჟისორი:
- As Tears Go By — 1988
- Days of Being Wild — 1990
- Ashes of Time — 1994
- Chungking Express — 1994
- Fallen Angels — 1995
- Happy Together — 1997
- In the Mood for Love — 2000
- 2046 — 2004
- Eros: The Hand — 2004
- My Blueberry Nights — 2007
- The Grandmaster — 2013
ასევე მონაწილეობდა კოლექტიურ პროექტებში, მათ შორის Chacun son cinéma-ში, ხოლო Ashes of Time მოგვიანებით Ashes of Time Redux-ის სახით ხელახლა დაამუშავა.
ვონგ კარ-ვაის მემკვიდრეობა
ვონგ კარ-ვაიმ კინოს ერთ-ერთი ყველაზე რთულად გასამეორებელი რამ მისცა - განწყობა, რომელიც სიუჟეტზე დიდხანს რჩება.
მისი ფილმებიდან კონკრეტული სცენები შეიძლება წლების შემდეგაც გახსოვდეს: ქალი წითელ კაბაში ვიწრო დერეფანში; წვიმიანი ჰონგ-კონგის ქუჩა; სიგარეტის კვამლი ნახევრად ჩაბნელებულ ოთახში; ორი ადამიანი, რომლებიც ერთმანეთს უყურებენ და არაფერს ამბობენ.
მის კინოში სიყვარული ყოველთვის არ ნიშნავს ერთად ყოფნას. ზოგჯერ ის ნიშნავს იმას, რაც ვერ გაბედე, ვერ თქვი, ვერ შეინარჩუნე ან უბრალოდ ძალიან გვიან გაიგე.
სწორედ ამიტომ ვონგ კარ-ვაის ფილმები ასაკთან ერთად თითქოს იცვლება. ერთ დღეს მათში სიყვარულს ხედავ, მეორე დღეს - მარტოობას, შემდეგ კი აღმოაჩენ, რომ სინამდვილეში ისინი დროის შესახებ იყო.
დროის, რომელიც არასდროს ბრუნდება.
და იმ რამდენიმე წუთის შესახებ, რომლებიც მთელი ცხოვრების განმავლობაში გვახსოვს.
დაწერე კომენტარი