რა ისტორიას ინახავს მიწა და როგორ შეიძლება იქცეს ის მხატვრული აზროვნების, კვლევისა და ფორმის წყაროდ? 9 ოქტომბრიდან 14 ნოემბრის ჩათვლით, თიბისი კონცეპტის გალერეა ირინა ჯიბუტის პირველ პერსონალურ გამოფენას - „მიწიდან ცეცხლამდე, მიწიდან მიწამდე“ - უმასპინძლებს. პროექტი ქართული მიწის ბუნებრივ თვისებებს, კერამიკის მატერიალურ შესაძლებლობებსა და იმ უწყვეტ პროცესს იკვლევს, რომელშიც ბუნება, დრო და ადამიანის ხელი ერთმანეთს ხვდება.
მიწა, როგორც მასალა, ერთი შეხედვით, მარტივი და ნაცნობია. თუმცა, თუ მას კონკრეტული ადგილის მეხსიერებად აღვიქვამთ, მისი ზედაპირის მიღმა გაცილებით რთული სამყარო იხსნება - გეოლოგიური წარმოშობა, მინერალური შემადგენლობა, ფერი, ტექსტურა და ის თვისებები, რომლებიც თითოეულ ნიმუშს უნიკალურს ხდის. სწორედ ამ დაკვირვებიდან იწყება ირინა ჯიბუტის მხატვრული კვლევა, რომელშიც კერამიკა მხოლოდ ფორმის შექმნის საშუალება აღარ არის და თავად ხდება ბუნებასთან დიალოგის პროცესი.
გამოფენის სათაური ერთგვარ ციკლს აღნიშნავს: მიწა ფორმას იძენს, ცეცხლის გავლით გარდაიქმნება და, მიუხედავად ახალი სახისა, კვლავ იმ ბუნებრივი მთლიანობის ნაწილად რჩება, საიდანაც წარმოიშვა. ამ პროცესში ადამიანის როლი მნიშვნელოვანია, თუმცა არა ყოვლისმომცველი. მხატვარი მასალას მიმართულებას აძლევს, მაგრამ საბოლოო შედეგი ყოველთვის მხოლოდ მისი განზრახვის მიხედვით არ ვითარდება. თიხა იკუმშება, სკდება, დეფორმირდება, იცვლის ფერს - და სწორედ ამ მოულოდნელობებში ვლინდება მისი ინდივიდუალური ხასიათი.
ვერტიკალური კერამიკული ფორმები ჭურჭლის უძველეს არქეტიპს ეყრდნობა, თუმცა ტრადიციულ ფუნქციას აღარ ატარებს. ისინი დამოუკიდებელ სკულპტურულ სხეულებად გვევლინება, რომელთა მნიშვნელობაც ადამიანის შრომის, დროისა და უწყვეტობის იდეებს უკავშირდება. ფორმა აქ პრაქტიკული დანიშნულების მიღმა გადის და ყურადღებას თავად მატერიაზე, მის მასშტაბსა და ფიზიკურ არსებობაზე ამახვილებს.
ნამუშევარში „მდინარე“ ყურადღება კი წყალს, როგორც გარდამქმნელ ძალას, ეთმობა. წყალი მიწას არბილებს, გადააადგილებს და ცვლის; მისი მოქმედება კი სიმყარესა და მუდმივ მოძრაობას შორის ურთიერთობას წარმოაჩენს. ამგვარად, გამოფენის მხატვრულ ენაში მიწა არასოდეს არის საბოლოო, უცვლელი მდგომარეობა. ის მუდმივად ურთიერთქმედებს სხვა ელემენტებთან და სწორედ ამ ურთიერთობებში იძენს ახალ ფორმებს.
სხვადასხვა ადგილიდან მოპოვებული თიხა, მინერალები და ქვები, მათი წარმოშობის რუკები, ტესტ-ფილები, სხვადასხვა ტემპერატურაზე გამომწვარი ნიმუშები, მოჭიქულობის ცდები, მცირე ფორმები და პროცესის ჩანაწერები მასალასთან ხანგრძლივი მუშაობის კვალს ინახავს. ეს არ არის დასრულებული კვლევის არქივი, რომელშიც ყველა კითხვას უკვე პასუხი გაეცა. პირიქით, ლაბორატორიის სივრცე ღია პროცესს წარმოადგენს - აქ დაკვირვება, ცდა და შეცდომა შემოქმედებითი პრაქტიკის განუყოფელი ნაწილებია.
ირინა ჯიბუტი კერამიკოსი, მკვლევარი და პედაგოგია. თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში მან კერამიკის მიმართულებით ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხები 2003-2010 წლებში მიიღო. მისი პრაქტიკა აერთიანებს ფუნქციურ კერამიკას, სკულპტურულ ობიექტებსა და ინსტალაციებს, თუმცა ამ განსხვავებულ ფორმებს საერთო ინტერესი აერთიანებს: თიხის, როგორც ცოცხალი მასალის, ფიზიკური, ვიზუალური და კულტურული თვისებების შესწავლა.
2026 წელს ხელოვანმა დააარსა გრძელვადიანი კვლევითი პლატფორმა Commonland, რომლის მიზანია საქართველოს თიხის რესურსების შესწავლა და კერამიკული მასალების განვითარების გზების გადააზრება. ეს ინიციატივა მის პრაქტიკაში კვლევის მნიშვნელობას კიდევ უფრო უსვამს ხაზს და ხელოვნებასა და მასალათმცოდნეობას შორის ახალ კავშირებს აყალიბებს.
„მიწიდან ცეცხლამდე, მიწიდან მიწამდე“ არ ცდილობს, მიწა მხოლოდ ესთეტიკურ ობიექტად წარმოაჩინოს. მისი მთავარი ინტერესი იმ პროცესების მიმართ ყურადღების გამახვილებაა, რომლებიც ხშირად შეუმჩნეველი რჩება: საიდან მოდის მასალა, რა ისტორიას ინახავს, როგორ იცვლება ადამიანის ჩარევით და რას ინარჩუნებს გარდაქმნის შემდეგ. ამ კითხვებზე პასუხები არა მხოლოდ ნამუშევრების ფორმებში, არამედ მათ ზედაპირებზე, ბზარებსა და განსხვავებულ ტექსტურებშიც იკითხება.
დაწერე კომენტარი